‘Zeg, waarom doe jij eigenlijk yoga?’. Misschien krijg jij die vraag ook regelmatig en mompel je iets als ‘ik word er rustig van’. In vers 1.2 van de Sutra’s, het aloude basisboek van de yoga, vind je hét oorspronkelijke antwoord.

De liefde voor filosofische verhalen kreeg yogadocente Sharon Beck van haar vader mee, ademloos kon ze naar hem luisteren. Soms urenlang. ‘Stel je voor’, begint ze, ‘je bent op vakantie in een tropisch oord en staat tot je middel in de oceaan. Het water is helder blauw, zo helder heb je het nog nooit gezien. Felgekleurde vissen zwemmen langs je benen en je ziet jezelf in het wateroppervlak weerspiegelt. Dan, opeens, betrekt de lucht en trekt de wind aan. Het water begint te rimpelen, er komen steeds hogere golven en het zand van de bodem stuift op. Weg spiegelbeeld, weg prachtige vissen. Je blikveld is troebel geworden.’ Dit gebeurt er continu in onze mind, legt ze verder uit, terwijl we juist kalm willen zijn. Zo kalm en rimpelloos als de oceaan, zodat we onszelf en de wereld om ons heen zien zoals ze écht zijn. Niet goed of slecht. Niet mooi of lelijk.

Moet je kijken wat die “denkrevolutie” ons ook allemaal brengt. Onbegrip, haat, oorlogen. Als we vrede in de wereld willen, moet we eerst de vrede in onszelf vinden”Sharon Beck

Dát is waarom we yoga doen, verwoord in de moeder van alle sutra-teksten: ‘Yogas citta vritti nirodhah’ in het Sanskriet. Ofwel, ‘yoga is het stilleggen van de wervelingen van de mind’. Sutra 1.2 is het tweede vers uit het eerste hoofdstuk van de Sutra’s van Patanjali, de grondlegger van de yoga. Nou ja, waarschijnlijk was hij niet de enige schrijver. Zo’n tweehonderd jaar vóór Christus begon de taalgeleerde Patanjali waarschijnlijk wel met de verzameling van al die yogawijsheden, die tot dan toe alleen mondeling en in het geheim werden overgedragen. Maar uiteindelijk besloeg het schrijfwerk een aantal eeuwen. Sutra 1.2 is in de vierde eeuw aan het boek toegevoegd. Toch is het belang van dit vers groter dan ooit, vindt Sharon. ‘We zijn doorgeslagen in het denken. Moet je kijken wat die “denkrevolutie” ons ook allemaal brengt. Onbegrip, haat, oorlogen. Als we vrede in de wereld willen, moet we eerst de vrede in onszelf vinden.’

Bieb met betekenis
Dat klinkt mooi, heel mooi. Maar nog mooier is om te snappen hoe je deze sutra dan toepast, gewoon, in de drukte van alledag. Stap één is om te weten wat de zin betekent. Misschien denk je nu: duh, hoe ingewikkeld kunnen die vier woordjes zijn? Maar, zoals bij alle sutra’s,  schuilt er veel meer achter dan op het eerste gezicht lijkt. Let’s startYoga komt van het woord ‘yuj’, juk in het Sanskriet. Het staat voor verbinding. Letterlijk tussen twee ossen of trekpaarden, maar figuurlijk tussen je lichaam, hart, mind en de wereld om je heen. Citta betekent bewustzijn, of zoals Sharon zegt: ‘Dit is je harde schijf, de bibliotheek van je herinneringen. Of dit nu gedachten of gevoelens zijn. Voor baby’s is alles nieuw, ze kijken open, onbevooroordeelde om zich heen. Maar naarmate we ouder worden, kleurt onze blik steeds meer.’

Hiervoor zijn manas, ahamkara en buddhi aan het werk, de drie drijvende krachten achter chitta. Manas ontvangt alle indrukken van je zintuigen en heeft nogal een grote mond. Al die schreeuwende stemmetjes in je hoofd? Ja hoor, manas. Het is ook een gewoontedier, dat vaak nogal impulsief uit de hoek komt. Ahamkara is het beeld dat je van jezelf hebt en ook door de mensen om je heen gevoed wordt. Als kind vond Sharon het al spannend om voor grote groepen te spreken. Toen ze voor het eerst les moest geven – op een podium, voor een groep van veertig leerlingen – werd ze overvallen door hyperventilatie. ‘Ik stond te hijgen en maalde de hele tijd: ga ik het wel goed doen? (=manas). Ik ben eigenlijk een introvert persoon (=ahamkara), waarom sta ik hier, met al die ogen op me gericht?’ Door zich te concentreren op haar ademhaling, werden haar gedachten kalmer. ‘Aan het einde van de les lagen ze allemaal in sawasana voor me en realiseerde ik me opeens waarom ik daar stond. Zonder dat ze het zagen, maakte ik een kleine buiging en beloofde dat ik mijn eigen angsten zou overwinnen om voortaan al mijn leerlingen de les te geven die ze nodig hebben.’ En op zo’n helder, kalm moment zitten manas en ahamkara stilletjes in de hoek en is buddhi de baas, je innerlijke wijsheid.

Yoga komt van het woord ‘yuj’, juk in het Sanskriet. Het staat voor verbinding. Letterlijk tussen twee ossen of trekpaarden, maar figuurlijk tussen je lichaam, hart, mind en de wereld om je heen”Sharon Beck

Woordenwirwar
Nu is de grote truc dat je stilte en  innerlijke wijsheid pas hoort als de vritti’s, wervelingen, in je mind rustig zijn. Misschien denk je nu dat vritti’s per definitie ‘slecht’ zijn. Maar dat is niet waar. Zoals even verderop staat, in Sutra 1.5: ‘Er zijn kwellende en niet-kwellende wervelingen.’ De eerste, pramana, is al behoorlijk handig. Hiermee verzamelt je mind bewijzen voor de juiste kennis. Als je iets ziet, hoort of leest, toetst je onderbewuste continu: herken ik dit? Is het waar, zo ja, wat kan ik hiermee? En zo groeit je kennis. Viparyaya doet eigenlijk het tegenovergestelde. Letterlijk vertaald ‘dwaal je hiermee af’ van de werkelijkheid, zoals met (voor)oordelen. Je nieuwe collega doet je denken aan je schoonmoeder, met wie het niet zo botert. Onbewust stel je je gereserveerd op: die collega zal ook wel niet zo aardig zijn, ‘stookt’ Viparyaya.

De derde vritti , Vikalpa, gaat over inbeelden, onze fantasie. ‘Stel je een boom voor’, legt Sharon uit. ‘Hoe ziet-ie eruit? De een denkt misschien aan een spar, de ander aan een dikke, oude eik. Bij elk woord dat we horen, hebben we onze eigen werkelijkheid. En dat kan verwarring scheppen.’ Ook slaap, nidra, is volgens Patanjali een werveling. Maar eeh, dan denk je toch niet? ‘Eigenlijk wel, want je droomt, een manier om je ervaringen en gedachten van overdag te verwerken.’ Volgens de sutra’s is het dieperliggende doel van yoga dan ook om overdag je wervelingen zó te kalmeren, dat je ’s nachts niet meer droomt. De vijfde en laatste vritti is smrti, herinneren. Onze mind haalt continu eerdere ervaringen en indrukken op, en die kunnen je onrustig maken. Sharon: ‘Stel, je bent als kind door een grote hond gebeten. Al loopt er een onschuldige teckel op je af, dan nog komt die angst naar boven. Voor je het weet loop je aan de andere kant van de straat. Yoga leert je dit soort herinneringen los te laten en de situatie te zien zoals hij nú is: dit is niet die hond van vroeger, je hoeft niet bang te zijn.’

Gelijke golven
Als het golft, dan golft het goed, De Dijk zong het al. Gelukkig kun je je gedachten kalmeren, nirodhah dus. ‘Maar’, lacht Sharon, ‘denk dan niet te veel over de sutra na, want zo vult de ene gedachte zich met de andere en creëer je alleen maar meer wervelingen.’ Sutra 1.2 nodigt dan ook uit tot actie. En dat is niet: als een zwemmer in de golven duiken en ze één voor één doorploegen. Wel: ze vanaf de oever observeren, op een afstandje, zoals ze komen en gaan. ‘Zo ontstaat er ruimte tussen jezelf en je gedachten en besef je dat je niet zelf je gedachten bent.’ De sama vritti-ademhaling (pranayama) doet hiervoor wonderen, weet ze uit ervaring. ‘Sama vritti betekent gelijkmatige wervelingen. Een kalme, rustige mind dus. Je adem en gedachten zijn tenslotte met elkaar verbonden. Hoe hoger en sneller je ademhaling, hoe voller je hoofd – en andersom.’

  1. Ga zitten in een comfortabele houding, bijvoorbeeld op een meditatiekussentje.
  2. Recht je rug.
  3. Adem eerst een paar keer gewoon in en uit en observeer je dit.
  4. Adem bij de eerstvolgende inademing 4 tellen in, neem 2 tellen pauze, adem 4 tellen uit en neem 2 tellen pauze. Kortom, tussen de in- en uitademing houd je je adem in.
  5. Doe deze oefening ongeveer 2 minuten.
  6. Verleng dan de pauzes naar 4 tellen. Nu maak je je hele ademcyclus gelijkmatig: 4 tellen inademen, 4 tellen pauze, 4 tellen uitademen, 4 pauze.
  7. Doe deze sama vritti-ademhaling zo’n 5 tot 10 minuten. Let op, luister goed naar je lichaam. Word je een beetje duizelig? Stop dan meteen.
  8. Laat los en eindig in het ritme van je eigen ademhaling.

Sharons tip is om ‘m sowieso te verweven in je dagelijkse spirituele beoefening, de sadhana (zie kader). ‘Yoga is geen momentopname. Je wilt je energieniveau de hele dag hoog houden. Want hoe beter je je voelt, hoe rustiger de golven in je mind.’

Kader
Yogadagboekje
Simpele sadhana voor een stille(re) mind.

Ochtend

  • Sta op tijd op, tussen zes en zeven uur (maar het liefst bij zonsopgang). Dan is de wereld nog rustig, en je mind ook. Met een kalme start houd je je hoofd ook overdag koeler.
  • Start met de sama vritti-ademhaling, dit kan ook rechtop in bed.
  • Rol je mat uit voor enkele asana’s. De Boom (Vrksasana) brengt stilte en concentratie en is een heerlijke oefening om je dag met een stil hoofd te beginnen.
  • Zet een mooie intentie. Want met een positieve levenshouding geef je gepieker minder ruimte. Koppel deze intentie het liefst aan een ander, wie ga jij blij maken vandaag? Zo houd je zelfs een andermans vritti’s kalm!

Middag

  • Wandel een half uurtje. Observeer wat je ziet en voelt. De bomen, het ruisen van de wind, het contact tussen je voeten en de aarde. Hoe meer je in het nu leeft, hoe minder je gedachtes golven.
  • Zorg dat je vandaag met minimaal één inspirerend persoon spreekt. Hiermee voed je juist een vritti: die handige pranama, waarmee je de juiste kennis verzamelt. Dus van wie krijg je energie en leer je?

Avond

  • Zet zeker een uur voor het slapengaan je televisie, computer en telefoon uit.
  • Ga rechtop in bed zitten en kalmeer je gedachten met de sama vritti-ademhaling.
  • .. Weltrusten!

Sharon Beck is verbonden aan de docentenopleiding van Dru Yoga Nederland en eigenaresse van Dru Yoga Bandhu in  Schiedam. Meer weten over de sutra’s? Haar leestip is deze zeer toegankelijke, Nederlandse vertaling: Zien door Yoga, van J. Dijkstra en  S. Cantore, € 28,-.

Dit artikel verscheen in  Yoga Magazine, augustus 2018.